‘Speculatieve cultuurhistorie’ gaat over de cultuurhistorie van de toekomst. Wat moeten we ons daarbij voorstellen? De Vereniging tot Behoud van Hoogspanningsmasten in Nederland? Waarom niet eigenlijk? Alles verandert en wat nu als cultuurhistorisch waardevol wordt bestempeld is ooit gewoon gebouwd omdat er op dat moment behoefte aan was. En veel is er verloren gegaan omdat het afgebroken is toen die behoefte ophield te bestaan. En daar hebben we nu misschien wel spijt van.
Dit boekje, dat is geschreven in opdracht van het ministerie van LNV, beschrijft het dilemma van het opruimen van de zolder voordat je je huis overdraagt aan een volgende generatie. Je weet wat je zelf waardevol genoeg vindt om te bewaren, maar je weet niet hoe die volgende generatie daarover denkt. Je loopt dus het risico dingen weg te gooien die later op zeer hoge waarde zouden worden geschat. De zolder uit dit voorbeeld is ons landschap. Wij zouden de hoogspanningsmasten als horizonvervuilers wellicht graag weggooien. Maar over 100 jaar denken de leden van de Vereniging tot Behoud van Hoogspanningsmasten in Nederland daar heel anders over.
De centrale vraag in het onderzoek dat de grondslag van dit boekje vormt luidde dan ook: “Welke mechanismen leiden ertoe dat bepaalde objecten terechtkomen in het domein van de gewaardeerde cultuurhistorie?” Een van de belangrijkste conclusies is dat de overheid tot dusverre veel te veel is uitgegaan van de waarde van cultuurhistorische objecten als afzonderlijk element, in plaats van belangrijke episodes uit de geschiedenis. Als we dat laatste wel zouden doen, dan zouden we bijvoorbeeld het Maagdenhuis niet zien als een monumentaal gebouw, maar als één van de getuigenissen van de flowerpowerbeweging. En dan zouden ook andere belangrijke plekken uit die periode als cultuurhistorisch waardevol bestempeld worden, en zo een beschermde status kunnen krijgen.
Als we dus voortaan kijken naar episodes uit de geschiedenis als basis voor cultuurhistorie in plaats van naar afzonderlijke elementen, dan ontstaat er een geheel nieuw perspectief op bovenstaand dilemma en komen de keuzes geheel anders te liggen. Dan zouden we misschien wel minder aandacht besteden aan oudheidkunde en meer aan de industriële revolutie, of minder aan archeologie en meer aan de Tweede Wereldoorlog.
Deze discussie wil Alterra met dit boekje graag aanzwengelen.
Download het rapport Speculatieve cultuurhistorie; een onderzoek naar de mechanismen van waardering. Auteurs: Rienke Groot, Maarten Jacobs, Lon Schöne, Marco van Steekelenburg en Roel During. Alterra-Rapport 1245